CNN Bilimi‘nin haberine göre bilim dünyasında “ayna yaşamı” tartışması büyüyor. ABD’deki araştırmacıların laboratuvar ortamında doğadaki canlılarınkine “zıt” moleküler yapıya sahip hücreler üretmeye çalıştıkları ortaya çıktı. Uzmanlara göre bu deneyler her ne kadar yaşamın kökenine ışık tutacak potansiyele sahip olsa da, atılacak yanlış bir adım, ekosistemi ve insan yaşamını tehdit eden geri dönüşü olmayan sonuçlara yol açabiliyor.
HAYATIN “AYNA VERSİYONU” MÜMKÜN MÜ?
ABD’de yapılan bir araştırmada bilim insanları, canlı hücrelerdeki tüm biyomoleküllerin zıt yönlerde dizildiği “ayna hücreler” üretmeye çalışıyor. Bu deneyler yaşamın kökenini anlamak ve yeni ilaçlar geliştirmek amacıyla başlatıldı. Ancak çalışmalar ilerledikçe bilim insanları bulguların bilim kurguyu gerçeğe dönüştürebileceğini fark etti.
Normal canlılarda DNA ve proteinlerin belli bir “el yönü” vardır. Bu özelliğe kiralite denir. Doğadaki tüm yaşam sağ elini kullanır ya da solaktır; yani bir molekülün zıttı onunla etkileşime giremez. Bilim insanları şimdi bu görünümü tamamen tersine çeviren bir hücre üretmeye çalışıyor.
Ancak bu gerçekleşirse söz konusu hücre bağışıklık sistemi tarafından görünmez hale gelebilir. Uzmanlara göre bu, doğada hiçbir savunma mekanizması olmayan yeni bir yaşam formunun ortaya çıkması anlamına geliyor.
“KONTROL EDİLMEYEN BİR BİYOLOJİK ZİNCİR REAKSİYONU”
Bilim insanları uyarıyor: Böyle bir “ayna bakterisi” kazara çevreye yayılırsa, doğadaki hiçbir canlıyla etkileşime giremeyeceği için doğal düşmanları da kalmayacaktır. Bu onu tıpkı istilacı bir tür gibi durdurulamaz hale getirebilir.
Ayrıca antibiyotikler de işe yaramayabilir. Çünkü günümüzde kullanılan tüm antibiyotikler doğal kiraliteye göre üretilmektedir. Ayna ömrünün biyokimyasal yapısı farklı olacağından bu ilaçlar etkisiz olacaktır.
Bir diğer risk ise bu hücrelerin bağışıklık sistemi tarafından tanınmamasıdır. Bu durumda insan vücuduna giren ayna bakterileri fark edilmeden çoğalabilir ve ölümcül sonuçlar doğurabilir.
BİLİM ADAMLARI KIRMIZI ÇİZGİ İSTİYOR
Konu geçen yıl İngiltere’nin Manchester kentinde düzenlenen “Yapay Yaşam ve Biyogüvenlik” konferansında tartışılmıştı. Bilim insanları araştırmalarda sınırların net bir şekilde çizilmesi gerektiği konusunda hemfikir.
Katılımcılar, “ayna moleküllerin” (ilaç geliştirmede kullanılan zararsız yapılar) araştırılabileceğini ancak “ayna hücre” veya “ayna bakteri” üretiminin kesinlikle yasaklanması gerektiğini söyledi.
Bu uyarıların ardından Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa’daki düzinelerce laboratuvar, ayna ömrüne ilişkin deneyleri gönüllü olarak durdurdu. Şubat 2025’te 100’e yakın bilim insanı ortak bir bildiri yayınlayarak “ayna yaşamın yaratılmasının kanunlarla engellenmesi” çağrısında bulundu.
